प्रस्तावना:
तीर्थक्षेत्र म्हणजे केवळ पर्यटनाचे केंद्र नव्हे, तर ती मानवी जीवनाला शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक स्वास्थ्य प्रदान करणारी चैतन्यभूमी असते. महाराष्ट्रातील संतपीठे ही त्याग, ज्ञानदान आणि भक्तीची जिवंत विद्यापीठे आहेत. अशा पावन क्षेत्रांचा विकास करताना त्यांची ऐतिहासिक पूर्वपीठिका आणि आध्यात्मिक महत्त्व लक्षात घेणे अनिवार्य असते. मात्र, दुर्दैवाने आज सरकार आणि प्रशासन तीर्थक्षेत्र विकासाच्या नावाखाली या तपोभूमींचे मूळ स्वरूप नष्ट करून त्यांचे रूपांतर भोगवादी पर्यटन स्थळांमध्ये करत आहे. 'संतभूमी संरक्षक संघर्ष समिती' याच प्रवृत्तीच्या विरोधात आपले निवेदन आणि भूमिका मांडत आहे.
विकासाची संकल्पना आणि वास्तव:
जगद्गुरु संत तुकोबारायांची साधनाभूमी असलेल्या श्रीक्षेत्र भंडारा आणि भामचंद्र डोंगर परिसराचे रक्षण करणे ही शासनाची नैतिक जबाबदारी होती. परंतु, तीर्थक्षेत्र विकासाच्या नावाखाली भंडारा डोंगराचे नैसर्गिक सौंदर्य आणि अखंडत्व धोक्यात आणले जात आहे. दुसरीकडे, एम.आय.डी.सी. आणि अनियंत्रित खाण उत्खननामुळे भामचंद्र डोंगराच्या अस्तित्वावरच घाला घातला जात आहे. ज्या डोंगरांच्या एकांतात तुकोबांनी वैश्विक अभंगवाणी रचली, त्या आध्यात्मिक चिंतनभूमीची आज औद्योगिक विळख्यात विटंबना होत आहे. या डोंगर परिसरात लॉजिंग, हॉटेल्स आणि चंगळवादी व्यवसायांना प्रोत्साहन देऊन सरकारने या क्षेत्राचे पावित्र्य नष्ट करण्याचे पाऊल उचलले आहे.
अपप्रचाराला चोख प्रत्युत्तर:
जेव्हा ‘संतभूमी संरक्षक संघर्ष समिती’ने या विनाशकारी धोरणांविरोधात आवाज उठवला, तेव्हा स्वतःचे आर्थिक हितसंबंध धोक्यात आलेल्या काही घटकांनी समितीच्या विरोधात अपप्रचार सुरू केला. "समिती विकासाच्या आड येत आहे," असा खोटा डांगोरा पिटून भाविक भक्तजनांची दिशाभूल करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. मात्र, आमचा विरोध विकासाला नसून विकासाच्या नावाखाली होणाऱ्या संस्कृतीच्या विनाशाला आहे. वारकरी संप्रदायामध्ये दुहीची बीजे पेरणारे हे लोक प्रत्यक्षात संतांच्या विचारांशी प्रतारणा करत आहेत. सरकारकडे यात्रेकरूंसाठी किंवा वारकऱ्यांच्या वारीसाठी कोणतेही ठोस आणि सुरक्षित धोरण नाही, हेच आजचे कटू सत्य आहे.
आमची मागणी आणि भूमिका:
समितीने शासनाकडे वारंवार हा आग्रह धरला आहे की, श्रीक्षेत्र भंडारा-भामचंद्र डोंगर परिसर हा 'वनश्रीयुक्त शांती क्षेत्र' (Peace Zone) म्हणून घोषित करावा. या परिसरातील खाणकाम आणि प्रदूषणकारी उद्योग कायमचे बंद करून, येथे केवळ आध्यात्मिक साधनेला पूरक असे वातावरण राखावे. तुकोबांना "सुखे रुचे एकांताचा वास" असे म्हणत ज्या एकांताने साद घातली होती, तो एकांत भविष्यात केवळ इतिहास जमा होऊ नये, हीच आमची कळकळ आहे. शासनाने आमच्या अभ्यासपूर्ण प्रस्तावाकडे आतापर्यंत अक्षम्य दुर्लक्ष केले आहे, परंतु आम्ही आमचा हा सनदशीर लढा अधिक तीव्र करत आहोत.
वारकरी बांधवांना आवाहन:
"सकळांच्या पाया माझे दंडवत । आपुलाले चित्त शुद्ध करा ॥" या तुकोबांच्या वचनाप्रमाणे आम्ही सर्व भाविकांना आवाहन करतो की, आपल्या संतपीठांच्या रक्षणासाठी आता कटीबद्ध होण्याची वेळ आली आहे. "आपुली आपण करा सोडवण" या निर्धाराने आपण सर्वांनी एकत्र येणे गरजेचे आहे. ज्यांना आपण आपले श्रद्धास्थान मानतो, त्या भूमीवर जेव्हा संकट येते, तेव्हा शांत बसणे हा दैववाद नव्हे. "हरि तैसे हरीचे दास । नाही तया भय मोह चिंता आस ॥" या वचनाला स्मरून, निर्भयपणे या चळवळीत सहभागी व्हा.
सत् आणि असत् मधील हा संघर्ष आता निर्णायक वळणावर आहे. विकासाचा खोटा डांगोरा पिटणाऱ्या सरकारला भानावर आणण्याचे सामर्थ्य वारकरी शक्तीमध्ये आहे. "एकमेका साह्य करू । अवघे धरू सुपंथ ॥" या न्यायाने आपण सर्वांनी सतर्क राहून, परस्पर सहकार्याने हा लढा यशस्वी करायचा आहे. संतभूमीचे संरक्षण करणे म्हणजे आपल्या अस्तित्वाचे रक्षण करणे होय. या सत्कार्यासाठी आपले तन-मन-धन अर्पण करण्याची हीच ती वेळ आहे.
संतभूमी संरक्षणासाठी समर्पित,
संतभूमी संरक्षक संघर्ष समिती, महाराष्ट्र राज्य.